Summer stupour’s end. Posts recommencing…

This was the longest break I have taken since this blog began life. Two and a half books were written, during that time, plus a great deal of swimming in translucent waters, like those depicted in the adjacent photo, was done. Polyaigos Blue

With Europe continuing to experience its existentialist crisis, and the world at large more troubled than ever, it is now time to leave Nature’s wonders behind and return to our societies’ troubled waters. 

In the next posts I shall ‘visit’ Australia’s latest Austerian Turn, before heading for Finland – where my Global Minotaur was just published (in fluent Finnish) and where I am to deliver a keynote this coming Monday on the state of Europe. 

Photo: Polyaigos Blue (Please note that the blue-ness depicted is not photoshopped or enhanced in any way. This is what it looks like, on the south west corner of the barren island of Polyaigos, close to the island of Melos.)

The Serpent’s Greek Lair

Golden Dawn. The journal that grew into a party. Source: unknown photograher. All rights reserved.In this, the fourth article that and I have contributed to the Witte de With Review (an initiative of Rotterdam-based Witte de With Center for Contemporary Art), I offer a short history of Golden Dawn, the Greek Nazi party. As with all my articles in WdW Review, the ‘take’ is always personal, intimate almost. In this piece on Golden Dawn, I begin with an encounter with an old, poor Peloponnesean farmer, some time in the 1990s, whose life revealed much about Greece’s Dark Side.
Click here for The Serpent’s Greek Lair, as it appears on the WdW Review site.

Site re-design now complete. Welcome to my ‘new’ site

Six weeks of hard labour. That was the ‘cost’ of re-configuring my site in a manner that makes it possible for readers to gain easy access to archived material. As these posts span the whole of the Euro and Global Economic/Financial Crisis since 2010, and thus read a little like a Crisis Diary, I thought they might be of use to you in their new format. A new look was also developed to mark the re-framed content. Please note that the main header will feature a new photograph by Danae Stratou every fortnight (in a bid to ‘capitalise’ the privilege of being married to an artist of some renown).

Do enjoy! And do send me feedback on the new site.

Under re-construction

Just a quick warning, to loyal readers, that I am in the process of re-constructring the site. Over the next few days you may find new headings without the proper links and other such signs of digital chaos. By the end of the week, the ‘new’ version of the site should be complete. 

Thank you for your patience!

EUROPE AFTER THE CRISIS: Combining the feasible, the desirable and the essential (Lecture in Greek, Athens 4th June)

Screen Shot 2013-05-31 at 9.54.53 PMΤο «Τhe Hub Events» και ο Νικόλας Πρωτονοτάριος  οργάνωσαν την Τρίτη 4 Ιουνίου 2013, στις 20:00 την τελευταία για φέτος συνάντηση του Hub Science, στο πλαίσιο του οποίου πραγματοποιήθηκε η διάλεξη του καθηγητή οικονομικής θεωρίας και συγγραφέα Γιάνη Βαρουφάκη με θέμα «Η Ευρώπη μετά την κρίση: Μεταξύ του εφικτού, του επιθυμητού και του απαραίτητου». Πατήστε εδώ για την ομιλία και τις διαφάνειες.

Continue reading

Some of us always said it: Grexit was an incredible threat

So, Grexit is off the table, at least for now.

Well, it was really never on the table, as some of us have been shouting from the rooftops for years now.

Back in May 2011, I was writing here that the whole idea of expelling Greece from the Eurozone was based on “an incredible treat”; on “…a flagrant lie”.  “Greece” I insisted, “cannot be pushed out of the euro without the euro collapsing in short order.” The utility of issuing such a threat was, I suggested, “to exact from the Greek polity many pounds of flesh, by which to impress Northern Europe’s despondent electorates that Greece deserves another huge, expensive loan. As is so often the case with naked blackmailing, an incredible threat is pressed into the service of an ill-conceived goal: To the issuing of a fresh gargantuan loan to an insolvent country that neither needs nor wants it.”

Events of the past few months have confirmed all of the above. Now, that this revised loan  agreement has been forced upon Greece, the Grexit threat has been put back in the drawer, to be retrieved whenever the powers-that-be think necessary. Meanwhile, the organised supporters of the troika’s austerian irrationalism are doing what they are good at: painting all critics of the troika program with the same brush. To give an example, Nuriel Roubini’s admission that he was wrong on Grexit is used as an excuse for celebration; as confirmation that the troika’s cheerleaders were right all along. In their enthusiasm they fill Greece’s social media with tweets such as “Roubini and Varoufakis proven wrong” and questions aimed at me like “Roubini accepted his error. You?”

Well, I prey and hope that I too can admit I was mistaken. That Greece and Europe are back on track. Alas, reality does not let me do this. For, as this post (among many others) demonstrates, I was, unhappily, spot on: Grexit was indeed used as part of a fiscal water-boarding strategy for the purposes of pushing Greece further into its curent Depression.

Grexit, as some of us were warning, should never have been taken seriously. It was never on the cards. Tragically, as a strategy of subjugation it worked a treat.



Eurozone slips into recession again: Debating the causes on China International Radio

Click below for a China International Radio debate on the Eurozone Crisis, the extent to which austerity has caused the latest slip of the currency union area into recession and what can be done about it.   

Panel Discussion involving:

-Cui Hongjian, Research Fellow with the China Institute of International Studies.
-Yanis Varoufakis, Professor of Economic Theory at the University of Athens.
-Jan Priewe, Professor of Economics at HTW Berlin the University of Applied Sciences.

(Please note that during this whole debate I was, simultaneously, driving through New Mexico and Texas, on the way to Austin. It is a sign of how the Eurozone Crisis has gotten under our skin that we can do this sort of thing!)

Here is the preamble as presented by China International Radio 

Europe slipped into recession for the second time in three years against a backdrop of large and often violent demonstrations against austerity measures.The 17-nation Eurozone’s economic output further fell by 0.1% in the third quarter. These economies had already registered a 0.2% drop in the second quarter.Five eurozone countries are in recession-Greece, Spain, Italy, Portugal and Cyprus. Those five are also at the center of Europe’s debt crisis and are imposing austerity measures, such as cuts to wages and pensions and increases to taxes, in an attempt to stay afloat.

Debt Crises and the Future of the World Economy: Public Lecture at Seattle’s Town Hall, 20th November 2012, 19.30

  • When: Tuesday, November 20, 2012, 7:30 – 9:00pm
  • Where: Downstairs at Town Hall; enter on Seneca Street. $5
  • Click here for Seattle Town Hall’s webpage

Financialization, ineffectual bank regulation, greed, and globalization were not the root causes of the global economic crisis, says economist Yanis Varoufakis; rather, they are symptoms of a much deeper malaise that can be traced from the Great Crash of 1929 to the 1970s: the time when a “Global Minotaur” was born. Just as ancient Athenians maintained a steady flow of tributes to that Cretan beast, so the world began sending incredible amounts of capital to America and Wall Street, making the Global Minotaur the engine that pulled the world economy from the early 1980s to 2008.  The result, says Varoufakis, was a system as unsustainable as it was imbalanced, and not only in (present-day) Greece and other European economies making headlines today. When it buckled under its hubris, it delivered a world economy that could not regain its poise.

  • Presented as part of the Town Hall Civics series with Elliott Bay Book Company.
  • Series supported by The Boeing Company, the RealNetworks Foundation, and the True/Brown Foundation.

Tickets are $5 at or 888/377-4510 and at the door beginning at 6:30 pm. Town Hall members receive priority seating. Downstairs at Town Hall; enter on Seneca Street.

The Global Minotaur in Spanish; plus a review in El Pais

It is with great pleasure that I received the news that the Spanish translation of The Global Minotaur is out. The published text is that of the second edition, which will not be appearing in English, until February of 2013.

Many thanks to my Spanish publisher, Capitán Swing (click here for their webpage).

For an immediate reaction to the book, in the form of a review by leading Spanish newspaper El Pais, read on or click here.

Continue reading

Interviewed by The Occupied Times ~ of London

The Occupied Times ~ of London honoured me with a request for an interview. It has just been published here. The text of the interview is also copied below. Please support them any which way you can.

Money Talk$: Yanis Varoufakis

In the wake of the brutal austerity package – cutting 3.3 billion euros of wages, pensions and benefits – which has just been passed by the Greek parliament, Professor Yanis Varoufakis, Professor of economic theory at the University of Athens, gives the OT his unique insights into the dark days that lie ahead… Continue reading

The Modest Proposal travels to the Netherlands: Groningen on Thursday 6th October and Amsterdam on Friday 7th October

If you happen to be in the Netherlands today and tomorrow (Thu 6/10 and Fri 7/10) and wish to participate in a debate on the Modest Proposal, this is your chance. Come along.

The adjacent poster  concerns the Groningen event. Click here for an interesting introduction to this event.

For the Amsterdam debate-presentation that follows on the next day click here

Why the ECB must, for its own sake, issue its own eurobonds

When the Modest Proposal argued, a year ago, in favour of a debt management system, for the eurozone as a whole, with the ECB at its centre, the general response was that it was a good idea containing a major flaw: the suggestion that the ECB issues its own eurobonds (for the purposes of financing the servicing of the eurozone’s Maastricht compliant debt). The rejoinder was that this is not what Central Banks do. It is my feeling that our answer to this objection was complete and comprehensive. Indeed, it seems to be winning the argument across different schools of thought. Today I want to go a step further: To argue that the ECB must issue its own eurobonds for its own sake, in order that is to retain its credibility and independence.
Continue reading

The Penny Is Dropping: Mervyn King, Daniel Gros, Jim O’Neill, and the increasing relevance of the Modest Proposal

This blog has been risking its readers’ sanity by repeating ad nauseam, and in a myriad different guises, the claim that the euro crisis is, at root, a chain of bank insolvencies causally attached to another (derivative) chain of member-state insolvencies. And that, as such, all attempts to deal with the resulting Crisis by rivers of liquidity (to the banks by the ECB and to the states by the EFSF/IMF/ECB/EU) are bound to worsen the problem. So, when Mervyn King, Governor of the Bank of England, said the following a few days ago, I found it hard to fight off a creeping sense of gratification: Continue reading

George Soros sides with the basic tenets of the Modest Proposal 2.0

In yesterday’s FT, George Soros sided with two of three main policies in our Modest Proposal 2.0 and took a position largely in tune with our third policy. First, he agreed that the current euro crisis is significantly a banking crisis and, thus, adopted the policy (that the Modest Proposal 2.0 first made) that the EFSF or its ESM offshoot (after 2013) should be utilised primarily to force banks to recapitalise. Secondly, he also proposed a transfer of the existing level of Maastricht-compliant debt to eurobonds. Thirdly, he prognosticated that the medium term effects of the policies that will be approved formally on 25th March at the EU summit will be a two speed Europe, meaning that the periphery will be condemned to an investment crisis that will drag the whole of the continent down. In this sense, Soros’ prognosis is utterly consistent with our third policy recommendation: namely, energising the European Investment Bank and the European Investment Fund as the agents of Pan-European Recovery.

In the next couple of days, we touched up variant of the Modest Proposal (Version 2.1?) will appear here, taking into account the recent contributions of a number of participants in this debate, George Soros and Lorenzo Bini Smaghi included. So, watch this space. For the time being, here are a couple of telling quotes from the recent Soros article:

  1. Germany blames the crisis on the countries that have lost competitiveness and run up their debts, and so puts all the burden of adjustment on debtor countries. This is a biased view, which ignores the fact that this is not only a sovereign debt crisis but also a currency and banking crisis – and Germany bears a major share of responsibility for those crises.
  2. Berlin is imposing these arrangements under pressure from German public opinion, but the German public has not been told the truth and so is confused.
  3. First, the European financial stability facility must rescue the banking system as well as member states. This will allow the restructuring of sovereign debt without precipitating a banking crisis.
  4. Second, to create an even playing field, the risk premium on the borrowing costs of countries that abide by the rules will have to be removed. That could be accomplished by converting most sovereign debt into eurobonds; countries would then have to issue their own bonds with collective action clauses and pay the risk premium only on the amounts exceeding the Maastricht criteria.

The Modest Proposal for the Euro in Greek

Πατήστε εδώ και εδώ (σε δύο δόσεις) για την ελληνική έκδοση της Πρότασής μας  για έξοδο της ευρωζώνης από την Κρίση, την οποία στα αγγλικά την αποκαλούμε A Modest Proposal. Ακόμα παρακάτω παραθέτω το κείμενο πρόσφατης ομιλίας μου με παρόμοιο θέμα:

Ομιλία Γιάνη Βαρουφάκη στην Εκδήλωση της Επιστημονικής Ένωσης Δικηγόρων, Παρασκευή 26η Νοεμβρίου 2010, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων

Θέμα: Το Μνημόνιο και η Οικονομική Κρίση

Δύο φορές στην ιστορία της η ανθρωπότητα ξάφνιασε τον εαυτό της. Το 1929 και το 2008. Και τις δύο αυτές φορές, ο κόσμος άλλαξε. Το Κραχ του 1929 δρομολόγησε τραγικές εξελίξεις που όταν καταλάγιασαν (στην δεκαετία του ’50) ο κόσμος δεν θύμιζε σε τίποτα την προ του 1929 εποχή. Η Κατάρρευση του 2008 άναψε το φυτίλι διαδοχικών κρίσεων που, σήμερα, δημιουργούν τις συνθήκες για έναν κόσμο που δεν θα θυμίζει σε τίποτα την προ του 2008 εποχή. Η κρίση του ευρώ εντάσσεται σε αυτές τις εξελίξεις.

Ξεκινώ με αυτά τα λόγια επειδή νιώθω την ανάγκη να προτρέψω όλους να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε σε όρους της προ του 2008 εποχής. Αυτά που ξέραμε δεν ισχύουν πια. Συνταγές που μπορεί να λειτούργησαν στο παρελθόν δεν λειτουργούν πλέον. Όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά παντού. Ξέρετε τι με στενοχωρεί περισσότερο αυτή την εποχή; Να ακούω ανθρώπους που εκτιμώ να μιλάνε σήμερα λέγοντας πράγματα που θα έλεγαν σαν το 2008 να μην είχε συμβεί. Ανθρώπους της Αριστεράς που νιώθουν δικαιωμένοι από την Κρίση του καπιταλισμού αλλά που δεν μπορούν για διακρίνουν τις νέες προκλήσεις τυφλωμένοι από αυτό το συναίσθημα μιας απατηλής δικαίωσης. Ανθρώπους της αντίπερα όχθης, της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς που επιμένουν ότι το κράτος φταίει για όλα, παρά το οφθαλμοφανές γεγονός ότι το 2008 κατέρρευσε το μύθευμα πως οι αγορές γνωρίζουν καλύτερα. Κυβερνητικούς που κατάφεραν να πειστούν ότι η περιοριστική πολιτική μπορεί να περιορίσει το δημόσιο χρέος και αντιπολιτευόμενοι που θεωρούν ότι η Ελλάδα μπορεί να ξεφύγει από τις δαγκάνες της πτώχευσης με τις δικές της δυνάμεις. Το ξαναλέω: Στην μετά το 2008 εποχή, όλες αυτές οι απόψεις λειτουργούν ως προκαταλήψεις που ταΐζουν την Κρίση, αντί να βοηθούν στην διαχείρισή της.

Επειδή κάλλιστα μπορείτε να μου πείτε ότι κρίσεις είχαμε και στο παρελθόν, το 1979, το 1985, το 1991, επιτρέψτε μου να εξηγηθώ. Να εξηγήσω γιατί το 2008 είναι ένα νέο 1929. Και μέσα από αυτή την εξήγηση να πω μερικά λόγια για το μέλλον.

Κοιτάζοντας στο παρελθόν για σημεία του μέλλοντός μας, το πρώτο θύμα του 1929 ήταν το ‘κοινό νόμισμα’ της εποχής: ο Κανόνας του Χρυσού που κατέρρευσε καθώς τα κράτη, αντί να συντονίσουν τις ενέργειές τους ώστε να συμπιέσουν το συνολικό άθροισμα δημόσιου χρέους  και τραπεζικών ζημιών, βάλθηκαν να περιορίσουν τις δημόσιες δαπάνες και να προσπαθήσουν το ένα να βγει από την κρίση εις βάρος του άλλου. Έτσι η Κρίση θέριεψε και μόνο οι ανθρωποθυσίες του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου την τιθάσεψαν.

Μετά το τέλος του πολέμου, οι ΗΠΑ συνειδητοποίησαν το αυτονόητο. Ότι για να μην επιστρέψει η Κρίση, έπρεπε να σχεδιαστεί ο τρόπος με τον οποίο θα συνδυαζόταν (Α) η νομισματική σταθερότητα με (Β) την ανακύκλωση των Αμερικανικών πλεονασμάτων στο εξωτερικό (ώστε να δημιουργείται στην Ευρώπη και στην Ασία ζήτηση για τα αμερικανικά προϊόντα). Αυτό το Παγκόσμιο Σχέδιο (που συνδύαζε το σύστημα Bretton Woods, το Σχέδιο Marshall, τις συνεχείς αμερικανικές προσπάθειες στήριξης Ιαπωνίας και Γερμανίας κλπ) οδήγησε την μακροβιότερη, σταθερότερη περίοδο καπιταλιστικής ανάπτυξης. Όμως, η σταθερότητα γεννά αστάθεια, είτε στον ιδιωτικό τομέα είτε στον δημόσιο, και για αυτό το Παγκόσμιο Σχέδιο κατέρρευσε το 1971. Τι συνέβη;

Σίγουρη για την σταθερότητα του Παγκόσμιου Σχεδίου, και την κυριαρχία του κοινού νομίσματος της μεταπολεμικής περιόδου, του δολαρίου, το Αμερικανικό κράτος χρηματοδότησε έναν ατελείωτο, πανάκριβο πόλεμο καθώς και μια εσωτερική κοινωνική πολιτική κόβοντας μεγάλες ποσότητες νέου χρήματος. Δολαρίων μεγάλες ποσότητες των οποίων κατέληξαν σε ξένα χέρια. Όταν αυτά τα ξένα χέρια φοβήθηκαν ότι τα δολάριά τους ήταν ακάλυπτα, και πως τα εμπορικά ελλείμματα της Αμερικής δεν μπορούν να συνεχιστούν, το Παγκόσμιο Σχέδιο κατέρρευσε τον δεκαπενταύγουστο του 1971.

Οι Η.Π. βρέθηκαν προ διλήμματος. Η συντηρητική, πουριτανική αντίδραση θα ήταν να σφίξουν το ζωνάρι, μειώνοντας τις εισαγωγές και το μέσο Αμερικανικό βιοτικό επίπεδο. Δεν επέλεξαν αυτή την λύση. Επέλεξαν μια άλλη. Αυτό που ονομάζω την ελεγχόμενη αποσταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας που οδήγησε σε εκείνο που ονομάζω ελεγχόμενη διεθνή ανισορροπία.

Τι εννοώ; Αντί να μειώσουν τα ελλείμματά τους, τα αύξησαν επίτηδες. Τόσο το εμπορικό έλλειμμα όσο και το έλλειμμα του κράτους τους. Έτσι, από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, έως και το 2008, οι ΗΠΑ συντηρούσαν την παγκόσμια ζήτηση αγαθών επιτρέποντας το εμπορικό τους έλλειμμα να γιγαντωθεί με αντάλλαγμα ένα τσουνάμι κεφαλαίων (γερμανικών, ιαπωνικών, αραβικών και, πιο πρόσφατα, κινεζικών) τα οποία έρρεαν προς την Wall Street καλύπτοντας τα αμερικανικά εμπορικά και κρατικά  ελλείμματα. Οι ΗΠΑ, με απλά λόγια, λειτουργούσαν ως μια τεράστια ηλεκτρική σκούπα που απορροφούσε τα πλεονάσματα των χωρών που στήριζαν το μοντέλο ανάπτυξής τους στα επιθετικά εμπορικά πλεονάσματα.

Λένε πολλοί ότι η Κρίση του 2008 ήταν η κρίση που προκάλεσε η Wall Street, ο αμερικανικός χρηματοπιστωτικός τομέας με τα τοξικά παράγωγα, τα αλόγιστα δάνεια κλπ. Καμία αντίρρηση. Αναρωτήθηκε όμως κανείς πως έγινε αυτό; Επιτρέψτε μου μία εξήγηση: Κάθε μέρα που περνούσε ένα τσουνάμι 3 με 5 δις δολαρίων έφτανε στην Wall Street για να επενδυθούν σε μετοχές στην ΝΥ, σε άμεσες επενδύσεις ή σε ομόλογα του δημοσίου. Τι περιμέναμε να κάνουν οι τραπεζίτες; Δεν θα έβρισκαν τρόπους να επωφεληθούν από το γεγονός ότι κάθε μέρα  περνούσαν από τα χέρια τους πακτωλοί χρημάτων; Αυτή είναι η δουλειά τους. Για αυτό τον λόγο δημιούργησαν τα παράγωγα. Για να κερδίσουν τόσο από τα κεφάλαια των ξένων που μετανάστευαν στις ΗΠ όσο και από τα χρέη των φτωχών αμερικανών που δανείζονταν για να βάλουν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους και να αγοράσουν εισαγόμενα αγαθά από την Wal Mart. Τι ήταν λοιπόν τα παράγωγα; Ιδιωτικό χρήμα που παρήγαγαν οι τράπεζες το οποίο το διακινούσαν αποσπώντας τεράστια κέρδη εκφρασμένα σε δημόσιο χρήμα – σε πραγματικά δολάρια.

Λέμε ότι το δικό μας ανόητο κράτος έκανε τόσα χρόνια ανάπτυξη με δανεικά. Σωστά. Όμως το ίδιο συνέβαινε στην αγγλοσαξωνία: Η ραγδαία ανάπτυξη της Αμερικής, της Βρετανίας, της Ιρλανδίας βασιζόταν σε ιδιωτικό χρήμα του οποίου η βάση δεν ήταν παρά χρέη. Όσο όμως αυξανόταν η ποσότητά του και οι αγορές το δέχονταν σαν να ήταν πραγματικό χρήμα, αυτό το ιδιωτικό, τοξικό χρήμα λειτουργούσε ως η ηλεκτρική ενέργεια που επέτρεπε στην αμερικανική ηλεκτρική σκούπα να απορροφά τα πλεονάσματα της Γερμανίας, της Ιαπωνίας, των Εμιράτων και, βεβαίως, της Κίνας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε το ευρώ. Η Γερμανία το αποδέχθηκε κρίνοντας ότι θα μπορούσε να λειτουργεί εντός της ευρωζώνης όπως και πριν: Δηλαδή, ως παραγωγός εμπορικών πλεονασμάτων τα οποία θα διοχέτευε τόσο εντός της υπόλοιπης ευρωζώνης όσο και εκτός – βασικά στις αγγλοσαξονικές χώρες. Ο όρος όμως που έθεσε στην Γαλλία, και στον Ντελόρ, ήταν ότι η νομισματική ένωση θα γινόταν κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του μάρκου. Με άλλα λόγια, δεν θα άφηνε περιθώριο για την δημιουργία ευρωπαϊκού χρέους, για την στήριξη των κρατών από την ΕΚΤ, ή για ίδρυση ενός μηχανισμού ανακύκλωσης των πλεονασμάτων εντός της ευρωζώνης. Έτσι, οι τρεις προϋποθέσεις για την δημιουργία μιας βιώσιμης νομισματικής ένωσης έλλειπαν εξ αρχής.

Όσο η Αμερικανική ηλεκτρική σκούπα απορροφούσε μανιωδώς τα πλεονάσματα των άλλων, και το τοξικό χρήμα της Wall Street επιτάχυνε την οικονομική μεγέθυνση παγκοσμίως, η σαθρή αρχιτεκτονική του ευρώ άντεχε. Ο σεισμός όμως του 2008 ήταν τέτοιος που το αρχιτεκτόνημα ράγισε. Από τότε οι ρωγμές αυτές βαθαίνουν περισσότερο με κάθε κίνηση της ΕΕ να τις κουκουλώσει αρνούμενη ότι ο κόσμος άλλαξε δια παντός το 2008 και, συνεπώς, ότι οι υπάρχουσες συνταγές δεν θα αποτρέψουν την κατάρρευση.

Για να το πω απλά: Αυτό που άλλαξε μετά το 2008 είναι ότι χάλασε η αμερικανική ηλεκτρική σκούπα. Όσο και να προσπαθούν οι κύριοι Ομπάμα και Μπερνάνκε να την διορθώσουν, αυτή δεν λέει να επαναλειτουργήσει. Το αποτέλεσμα είναι η οικουμένη ολάκαιρη να κινείται στον αστερισμό της ύφεσης. Αν η Κίνα κρατάει ακόμα αυτό οφείλεται στο ότι έκανε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που κάνει η Ευρώπη. Αντί για περιοριστική πολιτική, επενδύει όπου βρει. Τους τελευταίους 18 μήνες έχτισαν 7 χιλιάδες χιλιόμετρα υπεργρήγορων τραίνων, TGV τύπου και καλύτερα ακόμα. Όμως, δεν θα μπορεί η Κίνα μόνη της να κρατήσει τους ρυθμούς ανάπτυξης ψηλά. Ήδη, η κατανάλωση στην Κίνα μειώθηκε στο 35% το ΑΕΠ. Με άλλα λόγια, όχι μόνο δεν μπορεί η Κίνα να  δημιουργήσει αρκετή ζήτηση για την Γερμανία αλλά ούτε και θα μπορεί να αναπαράγει την δική της ανάπτυξη για πολύ.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η ΕΕ έχει αυτο-εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο που μόνη της δημιούργησε. Ο φαύλος κύκλος που με μαθηματική ακρίβεια θα αποδομήσει το ευρώ, αν δεν παρέμβει η ΕΕ, έχει ως εξής: Η τρόικα δανείζει τεράστια ποσά στα ήδη υπερχρεωμένα κράτη με υψηλά επιτόκια και ως αντάλλαγμα τους επιβάλει ασφυκτικές περιοριστικές πολιτικές που μειώνουν το ΑΕΠ τους. Το βλέπουν αυτό οι τράπεζες και πείθονται πως τα παλαιότερα δανεικά που τους χρωστούν τα υπερχρεωμένα κράτη μάλλον δεν θα τα πάρουν ποτέ. Έτσι, οι τράπεζες, όση ρευστότητα και να τους δίνει η ΕΚΤ, δεν δανείζουν στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά με αποτέλεσμα να βαθαίνει η ύφεση, να μειώνονται τα κρατικά έσοδα, να αυξάνονται τα χρέη των υπερχρεωμένων κρατών και, έτσι, να πανικοβάλλονται ακόμα πιο πολύ οι τράπεζες.

Η Κρίση είναι λοιπόν ευρωπαϊκή και οι διμερείς δανειακές συμφωνίες της τρόικα με τα χρεωκοπημένα κράτη (π.χ. Ελλάδα και Ιρλανδία) αποτελούν μέρος και όχι λύση του προβλήματος. Η άμμος που έχει μείνει στην κλεψύδρα της αντίστροφης μέτρησης για το ευρώ είναι λίγη και για αυτό ήρθε η ώρα για μια διαφορετική, ορθολογική παρέμβαση εκ μέρους της ΕΕ που να αντιμετωπίζει άμεσα και τις δύο εν εξελίξει κρίσεις:

(α) την κρίση χρέους των υπερχρεωμένων κρατών και

(β) την κρίση των ευρωπαϊκών τραπεζών στις οποίες ανήκει το χρέος των υπερχρεωμένων κρατών και τις οποίες κρατά ζωντανές η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) με πακτωλούς δημόσιου χρήματος.

Για να σπάει ο φαύλος κύκλος μεταξύ των δύο κρίσεων η τρόικα πρέπει να παραδεχθεί έμπρακτα πως η θεραπεία που επιβάλει στα κράτη τροφοδοτεί την καλπάζουσα επιδημία αντί να την αποδυναμώνει. Αντί για τις διμερείς “διαπραγματεύσεις” με την κάθε κυβέρνηση ξεχωριστά, η τρόικα θα έπρεπε να αποβάλει το ΔΝΤ, το οποίο δεν έχει λόγο να μπλέκεται στα πόδια των ευρωπαίων, καθώς η λύση της κρίσης δεν χρειάζεται δάνεια. Ας επικεντρωθεί το ΔΝΤ σε άλλες γωνιές του κόσμου που χρειάζονται πραγματικά δανεικά. Η Ευρώπη δεν έχει ανάγκη ούτε τα δις του ΔΝΤ ούτε και την τεχνογνωσία του.

Πως μπορεί η ΕΕ να σπάσει την ραχοκοκαλιά της Κρίσης; Με δύο απλές κινήσεις που, μάλιστα, όχι μόνο θα έσβηναν την μαινόμενη πυρκαγιά αλλά και που θα αποτελούσαν το πρώτο βήμα της αναγέννησης του Ευρωπαϊκού ονείρου.

Βήμα πρώτο: Πως θα ξεπεραστεί η σημερινή κρίση χρέους

Η ΕΕ συγκαλεί αύριο το πρωί Σύνοδο με την συμμετοχή:

(Α) αρχηγών των υπερχρεωμένων κρατών και

(Β) εκπρόσωπων των ευρωπαϊκών τραπεζών (που κατέχουν τα ομόλογα των προηγούμενων).

Ο σκοπός μιας τέτοιας Συνόδου ηλίου φαεινότερος: Μια αμοιβαίως επωφελής συμφωνία η οποία θα συρρικνώσει το άθροισμα των δημοσίων χρεών και των τραπεζικών ζημιών (τωρινών και μελλοντικών). Π.χ. οι τράπεζες συμφωνούν να μειώσουν τις απαιτήσεις τους από τα υπερχρεωμένα κράτη (αποδεχόμενες νέα ομόλογα μικρότερης αξίας και μακρύτερης διάρκειας) ενώ τα υπερχρεωμένα κράτη να περιορίσουν τις δαπάνες τους σε τομείς που δεν ενισχύουν την φτώχεια και δεν πλήττουν την μελλοντική παραγωγικότητα της χώρας τους. Σε αντάλλαγμα η ΕΚΤ δεσμεύεται πως θα συνεχίσει να παράσχει όση ρευστότητα χρειάζονται οι τράπεζες στο διηνεκές.

Μια τέτοια λογική συμφωνία μπορεί να επιτευχθεί σε μερικές ώρες με αποτέλεσμα την άμεση μείωση του όγκου χρεών-ζημιών. Μάλιστα η ανακοίνωση ότι επιτεύχθηκε μια τέτοιας συμφωνία θα ανακούφιζε τις αγορές και θα απέτρεπε άμεσα και αποτελεσματικά την επέκταση του ντόμινο στην Ισπανία, στην Ιταλία, στο Βέλγιο.

Μια μέρα μετά, η ΕΚΤ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε κοινή συνέντευξη τύπου, ανακοινώνει ότι την άμεση μεταφορά ομολόγων του κάθε κράτους αξίας ίσης με το 60% του ΑΕΠ του στην ΕΚΤ (μέρος δηλαδή του εθνικού χρέους που επιτρέπει το Μάαστριχτ). Για να καλύψει αυτά τα ομόλογα, η ΕΚΤ εκδίδει ευρωομόλογα ίσης αξίας. Τα κράτη εξακολουθούν να χρωστούν τα ομόλογα αυτά στην ΕΚΤ αλλά πληρώνουν χαμηλότερους τόκους ανάλογους με το επιτόκιο των ευρωομολόγων.

Με αυτές τις απλές κινήσεις, το συνολικό δημόσιο χρέος της ευρωζώνης θα μειωνόταν κατά τουλάχιστον 35%. Χωρίς να ζημιωθεί κανείς.

Βήμα δεύτερο – Πως θα έρθει η ανάκαμψη

Αμέσως μετά την πυροσβεστική αυτή παρέμβαση, πρέπει να έρθει η ανάκαμψη που θα απορροφήσει το εναπομείναν χρέος και που θα βάλει την Ευρώπη σε νέα αναπτυξιακή τροχιά: Για αυτό τον σκοπό μπορεί και πρέπει να επιστρατευτεί η ΕΤΕ. Σήμερα, η ΕΤΕ έχει επενδυτικές ικανότητες διπλάσιες της Παγκόσμιας Τράπεζας. Τι την σταματά από το να εκπονήσει ένα μαζικό πανευρωπαϊκό επενδυτικό πρόγραμμα με επίκεντρο της πράσινη ανάπτυξη, την παιδεία, την υγεία, την ενδυνάμωση της τεχνολογικής εξέλιξης; Να σας πω: Την σταματά ο όρος ότι οι επενδύσεις της ΕΤΕ πρέπει να συγχρηματοδοτούνται από τα υπερχρεωμένα κράτη μέλη που βέβαια δεν το κάνουν. Μια μικρή αλλαγή, θα άνοιγε τον δρόμο για ένα νέο Σχέδιο Marshall: Το ποσοστό συμμετοχής τους κράτους μέλους πρέπει να μπορεί να χρηματοδοτείται με την έκδοση ευρωομολόγων.

Πολλοί θεωρούν ότι μόνο η μετατροπή της ευρωζώνης σε μια ομοσπονδιακή ένωση μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Αυτή όμως η σκέψη οδηγεί στην απόγνωση καθώς τα πολιτικά εμπόδια είναι αδιαπέραστα. Όμως τα δύο βήματα που μόλις πρότεινα θα επιτύγχαναν τα ίδια αποτελέσματα χωρίς καμία ουσιαστική θεσμική αλλαγή. Έτσι, η Ευρώπη ξαφνικά μια μέρα θα λειτουργούσε ως εάν να ήταν ομόσπονδη – τουλάχιστον όσο αφορά την οικονομική της πολιτική. Η πολιτική ένωση θα γινόταν έτσι τόσο πιο εύκολη.


Όπως θα παρατηρήσατε δεν αναφέρθηκα ούτε μια φορά στα ιδιαίτερα αμαρτήματα που η χώρα μας κουβαλάει από καιρό στις πλάτες της. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η παρούσα Κρίση μόνο σε Ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να αντιμετωπιστεί. Όσο αβάστακτος είναι ο επαρχιωτισμός του να λέμε ότι για όλα μας τα δεινά ευθύνονται οι ξένοι, άλλο τόσο αβάστακτος είναι ο επαρχιωτισμός του να λέμε ότι αυτή η Ευρωπαϊκή και διεθνής Κρίση θα ξεπεραστεί μέσα από διαρθρωτικές αλλαγές και περιοριστική δημοσιονομική πολιτική στο πλαίσιο του κράτους έθνους, του Μνημονίου, της σημερινής αδιέξοδης πολιτικής.

Η πρόταση που σας παρέθεσα για το πως η ΕΕ θα μπορούσε να βγάλει την Ευρώπη από την Κρίση έχει δύο ενδιαφέρουσες προεκτάσεις. Η μία προέκταση αγγίζει τον υπόλοιπο κόσμο, πέραν της ηπείρου μας. Γιατί αν εμείς, ως Ευρωπαίοι, καταφέρουμε να ξεπεράσουμε την Κρίση του 2008, τότε θα βοηθούσαμε την οικουμένη να βρει μια νέα ισορροπία στην μετά το 2008 εποχή. η δεύτερη προέκταση αφορά την Ελλάδα που θα έπαιρνε τις ανάσες που χρειάζεται για να κάνει τις μεταρρυθμίσεις που τόση ανάγκη έχουμε.

Ο μετά το 2008 κόσμος, πράγματι, θα είναι ένα νέο τοπίο. Έτσι όπως πορευόμαστε τώρα θα είναι σκοτεινό, σπαρμένο με τα κουφάρια των θυμάτων της γενικευμένης ύφεσης, στιγματισμένος από την αποτυχία της γενιάς μας να κάνει κάτι για την κλιματική αλλαγή, βουτηγμένος στις διενέξεις μεταξύ λαών και ανθρώπων που δεν μπόρεσαν να δουν το κοινό τους συμφέρον. Η λύση θα έρθει στο επίπεδο της Ευρώπης. Δεν θα θυμίζει όμως σε τίποτα τις ανοησίες που συζητούν στα διάφορα Φόρα οι σημερινοί λιλιπούτιοι ηγέτες μας.